Achtergrond

duurzame rivierverruiming

De Oude Maasarm

Grote delen van het Maasdal zijn door hun hoogteligging ‘natuurlijk’ beveiligd. Hierdoor waren er lange tijd geen dijken of kades nodig. Dat is de reden dat het gebied ook wel de onbedijkte Maas wordt genoemd. Tussen de dorpen Ooijen en Wanssum ligt één van de weinige plekken waar de Maas haar hoge oevers heeft doorsneden. De rivier heeft hier een tien kilometer lange natuurlijke bypass gevormd die tijdens hoogwaters mee stroomde. Maaswater staat er zelden maar het gebied is permanent drassig en deels doorsneden door beeklopen. Landbouw was vanwege de natte omstandigheden lang niet overal in de Oude Maasarm mogelijk. Ondanks verwoede pogingen is het centrale deel van de Oude Maasarm landbouwkundig gezien altijd van marginale betekenis geweest.

Water: Vroeger

De Maas bepaalde tot in de jaren ’30 waar gewoond werd en waar niet. De Oude Maasarm overstroomde regelmatig en bewoning bleef weg uit de lagere delen van het gebied. Na 1926 traden echter zeer lange tijd geen hoogwaters op. Van een frequent overstroomd gebied (hoogwaters in 1880, 1920, 1924 en 1926) werd de Oude Maasarm een ´slapende´ Maasarm. Dit duurde tot 1993.

De lage delen van het gebied en de ligging van de Oude Maasarm zijn goed te herkennen op de hoogtekaart (in blauw). Op de historische kaart is de oude Maasarm goed herkenbaar in het landgebruik.

Bouwen

Van 1926 tot 1993 vonden ingrijpende ontwikkelingen plaats in de lage delen van het gebied. Door de aanleg van de brug naar Well komt Wanssum aan een doorgaande weg te liggen. Hierlangs verschijnen huizen, woonwijken, sportvelden en een bedrijventerrein. Verspreid in het gebied van de Oude Maasarm worden nieuwe huizen, kassen, bedrijfsgebouwen, boerderijen en campings gebouwd. Het risico van overstromingen verdwijnt ook uit het collectieve geheugen. 

Wanssum in 1840, 1900 en in 2000. Het dorp ontwikkelt zich steeds verder en sluit de laaggelegen Maasarm vrijwel af.

Hoogwater

Na zich bijna 70 jaar rustig te hebben gehouden laat de Maas in 1993 en 1995 haar tanden zien. Bewoners worden verrast en huizen, bedrijven en campings krijgen te kampen met ernstige wateroverlast. De historische bebouwing bleef door haar uitgekiende hoogteligging grotendeels buiten bereik van het hoogwater. De recenter gebouwde huizen en bedrijven in de lager gelegen delen van het gebied kampen soms met meer dan een halve meter water en lopen aanzienlijke schade op.

Kades en planologisch slot

Na de hoogwaters van 1993 en 1995 worden noodkades aangelegd. De Oude Maasarm wordt met noodkades afgesloten in afwachting van duurzame rivierkundige maatregelen. Door middel van een noodwet, de 'Deltawet grote rivieren' (Dgr), kon dit snel. Regelgeving en inspraak werd buiten werking gesteld. Deze kades veroorzaken echter aanzienlijke opstuwing van het Maaswater van Ooijen tot Roermond. Het verder verhogen van de kade verergert dat. Daar komt bij dat het gebied, ondanks kades, planologisch op slot zit en tal van ontwikkelingen sinds 1995 stil liggen. In het gebied gelden rigide regels in het winterbed. Een groot deel van het gebied (1700 ha) valt daaronder. Klik hier voor de kaart waarop het winterbed in het gebied is aangegeven.

Hoogwater toekomst

Rijkswaterstaat heeft berekend dat klimaatverandering tot aanzienlijk hogere waterstanden leidt dan in 1993 en 1995. Voor dergelijke hoge rivierafvoeren is extra ruimte voor de rivier nodig. De benodigde maatregelen zijn beschreven in de publicatie Integrale Verkenning Maas (IVM) van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Het verwijderen van de kades in Ooijen-Wanssum en het weer laten meestromen van de Oude Maasarm maken deel uit van IVM. In de wet is vastgelegd dat er in dit gebied en op andere IVM locaties niets mag gebeuren dat de uitvoering van IVM maatregelen kan belemmeren. Ga voor meer informatie naar: Integrale Verkenningen Maas.

Oplossingen

In totaal zijn in de verkenning zes strategieën verkend om het waterprobleem op te lossen in combinatie met gebiedsontwikkeling. De voorkeursstrategie is een combinatie van het verruimen van de Oude Maasarm, aangevuld met maatwerkkades en zo nodig een inlaatwerk. Ga naar de bibliotheek om de synopsis van de verkenning te downloaden.